পদাৰ্থ বিজ্ঞান : একক আৰু জোখ-মাখ Units and Measurements in Assamese

Class 11 Physics Chapter 1:

 অধ্যায় ১: বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs)

একক আৰু জোখ-মাখ (Units and Measurements)

তলত একাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ ভিত্তিত একক আৰু জোখ-মাখ (Units and Measurements) অধ্যায়টোৰ পৰা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) আৰু শেষত ইয়াৰ উত্তৰমালা ব্যাখ্যাসহ আগবঢ়োৱা হ’ল।

মৌলিক আৰু লব্ধ একক (Fundamental and Derived Units)

1. তলৰ কোনটো মৌলিক SI একক নহয়?
   A) মিটাৰ (Meter)
   B) এম্পিয়াৰ (Ampere)
   C) কেলভিন (Kelvin)
   D) নিউটন (Newton)

2. দীপ্তি প্ৰাবল্য (Luminous intensity) ৰ SI একক কি?
   A) কেণ্ডেলা (Candela)
   B) ম’ল (Mole)
   C) ৱাট (Watt)
   D) লাক্স (Lux)

3. তলৰ কোনটো SI প্ৰণালীৰ এটা সহায়ক একক (Supplementary unit)?
   A) ৰেডিয়ান (Radian)
   B) জুল (Joule)
   C) পাস্কেল (Pascal)
   D) টেছলা (Tesla)

4. সমতল কোণৰ একক ৰেডিয়ান হ’লে, ঘন কোণৰ (Solid angle) একক কি?
   A) ডিগ্ৰী (Degree)
   B) ষ্টেৰেডিয়ান (Steradian)
   C) মিনিট (Minute)
   D) ছেকেণ্ড (Second)

5. তলৰ কোনটো ভৌতিক ৰাশিৰ একক কাৰ্য (Work) ৰ সৈতে একে?
   A) বল (Force)
   B) ক্ষমতা (Power)
   C) শক্তি (Energy)
   D) ভৰবেগ (Momentum)

6. 'আলোক-বৰ্ষ' (Light-year) কিহৰ একক?
   A) সময়
   B) দূৰত্ব
   C) পোহৰৰ বেগ
   D) পোহৰৰ তীব্ৰতা

7. এটা সংহত পাৰমাণৱিক ভৰ একক (1 u) ৰ মান কিমান?
   A) 1.66 × 10⁻²⁷ kg
   B) 9.11 × 10⁻³¹ kg
   C) 6.02 × 10²³ kg
   D) 1.66 × 10⁻²⁴ kg

8. তলৰ কোনটো জোৰাৰ একক একে?
   A) ঘাত বল (Impulse) আৰু বল (Force)
   B) বিকৃতি (Strain) আৰু প্ৰতিবল (Stress)
   C) কাৰ্য (Work) আৰু টৰ্ক (Torque)
   D) পৃষ্ঠটান (Surface tension) আৰু বল (Force)

ভৌতিক ৰাশিৰ মাত্ৰা (Dimensions of Physical Quantities)

1. মাত্ৰীয় সমীকৰণ $[\text{ML}^{-1}\text{T}^{-2}]$ তলৰ কোনটো ৰাশিক বুজায়?
   A) বল (Force)
   B) চাপ (Pressure)
   C) কাৰ্য (Work)
   D) ক্ষমতা (Power)

2. তলৰ কোনটো মাত্ৰাহীন (Dimensionless) ৰাশি?
   A) বিকৃতি (Strain)
   B) আপেক্ষিক ঘনত্ব (Relative density)
   C) কোণ (Angle)
   D) ওপৰৰ আটাইকেইটা

3. গতিশক্তি (Kinetic energy) ৰ মাত্ৰা কাৰ সৈতে একে?
   A) বল (Force)
   B) চাপ (Pressure)
   C) কাৰ্য (Work)
   D) ভৰবেগ (Momentum)

4. প্লাংকৰ ধ্ৰুৱক (h) ৰ মাত্ৰা তলৰ কোনটো ৰাশিৰ সৈতে একে?
   A) ৰৈখিক ভৰবেগ (Linear momentum)
   B) কৌণিক ভৰবেগ (Angular momentum)
   C) শক্তি (Energy)
   D) ক্ষমতা (Power)

5. তলৰ কোনটো জোৰাৰ মাত্ৰা সমান নহয়?
   A) স্থিতিশক্তি আৰু গতিশক্তি
   B) ঘনত্ব আৰু আপেক্ষিক ঘনত্ব
   C) ফ’কাচ দৈৰ্ঘ্য আৰু তৰংগ দৈৰ্ঘ্য
   D) ত্বৰণ আৰু মহাকৰ্ষণীয় ক্ষেত্ৰ প্ৰাবল্য

সাৰ্থক অংক আৰু আসন্নীকৰণ (Significant Figures and Rounding Off)

1. 0.007 m² মানটোত সাৰ্থক অংকৰ (Significant figures) সংখ্যা কিমান?
   A) 1
   B) 2
   C) 3
   D) 4

2. 2.64 × 10²⁴ kg ৰাশিটোত থকা সাৰ্থক অংকৰ সংখ্যা হ’ল:
   A) 2
   B) 3
   C) 5
   D) 24

3. 4.327 ক দুটা দশমিক স্থানলৈ আসন্নীকৰণ (Round off) কৰিলে পোৱা মানটো হ’ব:
   A) 4.3
   B) 4.32
   C) 4.33
   D) 4.34

4. 2.1 g, 4.23 g আৰু 6.023 g যোগ কৰিলে, সাৰ্থক অংকৰ নিয়ম অনুসৰি সঠিক মুঠ ভৰ কিমান হ’ব?
   A) 12.353 g
   B) 12.35 g
   C) 12.4 g
   D) 12 g

5. এটা বস্তুৰ ভৰ আৰু আয়তন ক্ৰমে 4.237 g আৰু 2.5 cm³। সঠিক সাৰ্থক অংকত বস্তুৰ ঘনত্ব কিমান হ’ব?
   A) 1.6948 g/cm³
   B) 1.69 g/cm³
   C) 1.7 g/cm³
   D) 1.695 g/cm³

জোখ-মাখৰ ত্ৰুটি (Errors in Measurement)

1. প্ৰণালীবদ্ধ ত্ৰুটি (Systematic errors) কেনেকৈ কমাব পাৰি?
   A) পৰীক্ষামূলক পদ্ধতি উন্নত কৰি
   B) উন্নত মানদণ্ডৰ যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি
   C) ব্যক্তিগত ভুল আঁতৰাই
   D) ওপৰৰ আটাইকেইটাৰ দ্বাৰা

2. এটা গোলকৰ ব্যাসাৰ্ধ জোখাত হোৱা ত্ৰুটি 2% হ’লে, ইয়াৰ আয়তন নিৰ্ণয়ত হোৱা ত্ৰুটি কিমান হ’ব?
   A) 2%
   B) 4%
   C) 6%
   D) 8%

3. এটা বস্তুৰ ভৰ আৰু দ্ৰুতি জোখাত হোৱা শতকৰা ত্ৰুটি ক্ৰমে 2% আৰু 3%। বস্তুৰ গতিশক্তি গণনা কৰোঁতে সৰ্বাধিক ত্ৰুটি কিমান হ’ব?
   A) 5%
   B) 11%
   C) 8%
   D) 1%

4. যাদৃচ্ছিক ত্ৰুটি (Random errors) কেনেকৈ হ্ৰাস কৰিব পাৰি?
   A) মাত্ৰ এবাৰ জোখ লৈ
   B) পৰ্যবেক্ষণৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি আৰু সেইবোৰৰ গড় লৈ
   C) যন্ত্ৰটো সলনি কৰি
   D) যন্ত্ৰৰ লঘিষ্ঠ জোখ (Least count) কমাই

মাত্ৰাৰ ক্ৰম আৰু ব্যৱহাৰিক একক (Order of Magnitude and Practical Units)

1. 499 সংখ্যাটোৰ মাত্ৰাৰ ক্ৰম (Order of magnitude) কিমান?
   A) 10²
   B) 10³
   C) 10¹
   D) 10⁴

2. তলৰ কোনটোৱে আটাইতকৈ সৰু দৈৰ্ঘ্য বুজায়?
   A) 1 মাইক্ৰ’মিটাৰ (Micrometer)
   B) 1 নেন’মিটাৰ (Nanometer)
   C) 1 এংষ্ট্ৰম (Angstrom)
   D) 1 ফেমিট’মিটাৰ (Femtometer)

3. পাৰছেক (Parsec) কি জোখাৰ ব্যৱহাৰিক একক?
   A) জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ দূৰত্ব (Astronomical distances)
   B) মহাকাশত সময়ৰ অন্তৰাল
   C) গধুৰ তৰাৰ ভৰ
   D) তৰাৰ পোহৰৰ তীব্ৰতা

4. এটা সাধাৰণ মেট্ৰিক ভাৰ্নিয়াৰ কেলিপাৰ্চৰ লঘিষ্ঠ জোখ (Least count) সাধাৰণতে কিমান হয়?
   A) 1 mm
   B) 0.1 mm
   C) 0.01 mm
   D) 0.001 mm

size=1 width="100%" align=center>

উত্তৰমালা আৰু ব্যাখ্যা (Answer Key & Explanations)

1. D) নিউটন

• ব্যাখ্যা: মিটাৰ, এম্পিয়াৰ, আৰু কেলভিন হ’ল SI প্ৰণালীৰ মূল মৌলিক একক। নিউটন হ’ল বলৰ এটা লব্ধ একক (1 N = 1 kg⋅m/s²)। 

2. A) কেণ্ডেলা

• ব্যাখ্যা: দীপ্তি প্ৰাবল্যৰ মূল SI একক হ’ল কেণ্ডেলা (cd)।

3. A) ৰেডিয়ান

• ব্যাখ্যা: SI প্ৰণালীত দুটা সহায়ক একক আছে: কোণৰ বাবে ৰেডিয়ান আৰু ঘন কোণৰ বাবে ষ্টেৰেডিয়ান।

4. B) ষ্টেৰেডিয়ান

• ব্যাখ্যা: ত্ৰিমাত্ৰিক ঘন কোণ জোখাৰ বাবে ষ্টেৰেডিয়ান (sr) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

5. C) শক্তি

• ব্যাখ্যা: কাৰ্য আৰু শক্তি দুয়োৰে SI একক জুল (J)।

6. B) দূৰত্ব

• ব্যাখ্যা: পোহৰে এক বছৰত অতিক্ৰম কৰা মুঠ দূৰত্বক আলোক-বৰ্ষ বোলে (1 light year ≈ 9.46 × 10¹⁵ m)।

7. A) 1.66 × 10⁻²⁷ kg

• ব্যাখ্যা: কাৰ্বন-১২ পৰমাণু এটাৰ ভৰৰ $\frac{1}{12}$ অংশক ১ পাৰমাণৱিক ভৰ একক বা সংহত ভৰ একক (u) বোলে।

8. C) কাৰ্য আৰু টৰ্ক

• ব্যাখ্যা: কাৰ্য (বল × দূৰত্ব) আৰু টৰ্ক (বল × লম্ব দূৰত্ব) দুয়োৰে একক N⋅m।

9. B) চাপ

• ব্যাখ্যা: চাপ $= \frac{\text{বল}}{\text{কালি}} = \frac{[\text{MLT}^{-2}]}{[\text{L}^2]} = [\text{ML}^{-1}\text{T}^{-2}]$।

10. D) ওপৰৰ আটাইকেইটা

• ব্যাখ্যা: বিকৃতি, আপেক্ষিক ঘনত্ব আৰু কোণ— এই আটাইবোৰ দুটা একে জাতীয় ৰাশিৰ অনুপাত, গতিকে ইহঁত মাত্ৰাহীন।

11. C) কাৰ্য

• ব্যাখ্যা: সকলো ধৰণৰ শক্তি আৰু কাৰ্যৰ মাত্ৰা একেই হ’ব: $[\text{ML}^2\text{T}^{-2}]$।

12. B) ঘনত্ব আৰু আপেক্ষিক ঘনত্ব

• ব্যাখ্যা: ঘনত্বৰ মাত্ৰা আছে $[\text{ML}^{-3}]$, কিন্তু আপেক্ষিক ঘনত্ব এটা মাত্ৰাহীন ৰাশি।

13. A) 1

• ব্যাখ্যা: প্ৰথম অশূন্য অংকৰ বাওঁফালে থকা শূন্যবোৰ সাৰ্থক অংক নহয়। ইয়াত কেৱল ‘৭’ হে সাৰ্থক অংক।

14. B) 3

• ব্যাখ্যা: ১০ ৰ ঘাট বা ঘাতসমূহ সাৰ্থক অংক গণনা কৰোঁতে ধৰা নহয়। কেৱল ২, ৬, আৰু ৪ হ’ল সাৰ্থক অংক।

15. C) 4.33

• ব্যাখ্যা: বাদ দিবলগীয়া শেষৰ অংকটো ৫ তকৈ ডাঙৰ (ইয়াত ৭), গতিকে তাৰ আগৰ অংকটো (২) ১ বৃদ্ধি কৰা হ’ল।

16. C) 12.4 g

• ব্যাখ্যা: যোগ বা বিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত ফলাফলটোত দশমিকৰ পিছত সিমান সংখ্যক অংকহে থাকিব লাগে যিমান আটাইতকৈ কম থকা ৰাশিটোত আছে (ইয়াত ২.১ ত দশমিকৰ পিছত ১ টা অংক আছে)।

17. C) 1.7 g/cm³

• ব্যাখ্যা: পুৰণ বা হৰণৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ কম সাৰ্থক অংক থকা ৰাশিটোৰ সমান সাৰ্থক অংক উত্তৰটোত থাকিব লাগে। আয়তন ২.৫ ত দুটা সাৰ্থক অংক আছে, গতিকে উত্তৰটো ১.৭ হ’ব।

18. D) ওপৰৰ আটাইকেইটা

• ব্যাখ্যা: প্ৰণালীবদ্ধ ত্ৰুটিবোৰ যন্ত্ৰৰ আসোঁৱাহ বা পদ্ধতিৰ ভুলৰ বাবে হয়, গতিকে এই সকলোবোৰ ব্যৱস্থাৰে ইয়াক কমাব পাৰি।

19. B) পৰ্যবেক্ষণৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি আৰু সেইবোৰৰ গড় লৈ

• ব্যাখ্যা: যাদৃচ্ছিক ত্ৰুটি হঠাত বা অজ্ঞাত কাৰণত হয়। বহুবাৰ জোখ লৈ গড় কৰিলে এই ত্ৰুটি বহুখিনি কমি যায়।

20. B) 10³

• ব্যাখ্যা: 499 = 4.99 × 10²। যিহেতু ৪.৯৯ সংখ্যাটো ৩.১৬ তকৈ ডাঙৰ, গতিকে ইয়াৰ মাত্ৰাৰ ক্ৰম এক ঘাত বৃদ্ধি পাই 10³ হ’ব।

21. D) 1 ফেমিট’মিটাৰ

• ব্যাখ্যা: মাইক্ৰ’মিটাৰ = 10⁻⁶m, নেন’মিটাৰ = 10⁻⁹m, এংষ্ট্ৰম = 10⁻¹⁰m আৰু ফেমিট’মিটাৰ = 10⁻¹⁵m।

22. A) জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ দূৰত্ব

• ব্যাখ্যা: পাৰছেক হ’ল সৌৰজগতৰ বাহিৰৰ মহাজাগতিক বৃহৎ দূৰত্ব জোখাৰ একক (1 parsec ≈ 3.26 light-years)।

23. B) 0.1 mm

• ব্যাখ্যা: এটা মান্য ভাৰ্নিয়াৰ কেলিপাৰ্চৰ লঘিষ্ঠ জোখ হ’ল ১ মিলিমিটাৰৰ ১০ ভাগৰ এভাগ, অৰ্থাৎ ০.১ মিলিমিটাৰ (বা ০.০১ ছেন্টিমিটাৰ)।