অধ্যায় ২: বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) in Assamese
Class 11 Physics Chapter 2:
অধ্যায় ২: সৰল ৰেখাত গতি (Motion in a Straight Line)
তলত একাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ দ্বিতীয় অধ্যায় "সৰল ৰেখাত গতি" (Motion in a Straight Line) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) আৰু শেষত ইয়াৰ বহলাই দিয়া উত্তৰমালা আগবঢ়োৱা হ’ল।
দূৰত্ব, স্থানান্তৰ, দ্ৰুতি আৰু বেগ (Distance, Displacement, Speed & Velocity)
এটা কণা r ব্যাসাৰ্ধৰ বৃত্তাকাৰ পথত গতি কৰি আধা বৃত্ত সম্পূৰ্ণ কৰিলে। কণাটোৰ স্থানান্তৰ (Displacement) কিমান হ’ব?
A) 2r
B) 3r
C) 4r
D) শূন্যতলৰ কোনটো উক্তি শুদ্ধ?
A) স্থানান্তৰৰ মান সদায় দূৰত্বতকৈ বেছি হয়।
B) স্থানান্তৰৰ মান দূৰত্বতকৈ কম বা সমান হ’ব পাৰে।
C) দূৰত্ব ঋণাত্মক হ’ব পাৰে।
D) স্থানান্তৰ কেতিয়াও শূন্য হ’ব নোৱাৰে।গাড়ী এখনৰ স্পীড’মিটাৰে (Speedometer) কি জোখে?
A) গড় দ্ৰুতি (Average speed)
B) গড় বেগ (Average velocity)
C) তাৎক্ষণিক দ্ৰুতি (Instantaneous speed)
D) তাৎক্ষণিক ত্বৰণ (Instantaneous acceleration)একোটা নিৰ্দিষ্ট দিশত গতি কৰা বস্তু এটাৰ বেগ-সময় লেখৰ (Velocity-time graph) তলৰ কালিয়ে (Area under the curve) কি বুজায়?
A) ত্বৰণ
B) স্থানান্তৰ
C) বল
D) মন্থৰণযদি এটা বস্তুৰ স্থানান্তৰ সময়ৰ বৰ্গৰ সমানুপাতিক হয়, তেন্তে বস্তু গতিটো কেনেকুৱা হ’ব?
A) সুষম বেগ (Uniform velocity)
B) সুষম ত্বৰণ (Uniform acceleration)
C) পৰিৱৰ্তনশীল ত্বৰণ (Variable acceleration)
D) স্থিৰ অৱস্থা (Rest)
সুষম ত্বৰিত গতিৰ সমীকৰণ (Equations of Uniformly Accelerated Motion)
এটা বস্তু সুউচ্চ অট্টালিকা এটাৰ ওপৰৰ পৰা মুক্তভাৱে তললৈ এৰি দিয়া হ’ল। ১ম, ২য় আৰু ৩য় ছেকেণ্ডত বস্তুৱে অতিক্ৰম কৰা দূৰত্বৰ অনুপাত কিমান হ’ব (Galileo's law of odd numbers)?
A) 1 : 2 : 3
B) 1 : 4 : 9
C) 1 : 3 : 5
D) 1 : 5 : 9উলম্বভাৱে ওপৰলৈ দলিয়াই দিয়া বস্তু এটাই সৰ্বোচ্চ উচ্চতাত উপনীত হ’লে ইয়াৰ:
A) বেগ শূন্য হয় কিন্তু ত্বৰণ শূন্য নহয়।
B) বেগ আৰু ত্বৰণ দুয়ো শূন্য হয়।
C) ত্বৰণ শূন্য হয় কিন্তু বেগ শূন্য নহয়।
D) বেগ আৰু ত্বৰণ দুয়ো সৰ্বোচ্চ হয়।
কলন গণিতৰ প্ৰয়োগ (Application of Calculus in Motion)
এটা কণাৰ স্থানান্তৰ সময়ৰ সৈতে এইদৰে সলনি হয়: x = 3t^2 + 5t + 2। t = 2 \text{ s}$ সময়ত কণাটোৰ তাৎক্ষণিক বেগ (Instantaneous velocity) কিমান হ’ব?
A) 12 m/s
B) 17 m/s
C) 24 m/s
D) 32 m/sএটা কণাৰ স্থানান্তৰ x = at^3 + bt^2 + ct + d সমীকৰণেৰে প্ৰকাশ কৰা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ত্বৰণ (Initial acceleration, অৰ্থাৎ t=0 ত) কিমান হ’ব?
A) 2b
B) 6a
C) c
D) শূন্য
আপেক্ষিক বেগ (Relative Velocity)
দুখন ৰে’লগাড়ী A আৰু B ক্ৰমে 60 km/h আৰু 40 km/h বেগেৰে একেটা দিশতে সমান্তৰালভাৱে গতি কৰি আছে। B ৰ সাপেক্ষে A ৰ আপেক্ষিক বেগ (Relative velocity of A with respect to B) কিমান হ’ব?
A) 100 km/h
B) 20 km/h
C) -20 km/h
D) 50 km/hবৰষুণ উলম্বভাৱে 4 m/s বেগেৰে পৰিছে আৰু এজন মানুহ পথ পোনকৈ 3 m/s বেগেৰে খোজ কাঢ়িছে। মানুহজনৰ সাপেক্ষে বৰষুণৰ আপেক্ষিক বেগৰ মান কিমান হ’ব?
A) 1 m/s
B) 7 m/s
C) 5 m/s
D) 12 m/s
লেখচিত্ৰ ভিত্তিক প্ৰশ্ন (Graph-based Questions)
স্থিৰ অৱস্থাত থকা বস্তু এটাৰ অৱস্থান-সময় লেখচিত্ৰখন (Position-time graph) কেনেকুৱা হ’ব?
A) সময় অক্ষৰ সমান্তৰাল সৰল ৰেখা
B) মূল বিন্দুৰে পাৰ হৈ যোৱা হেলনীয়া সৰল ৰেখা
C) এটা অধিবৃত্ত (Parabola)
D) উলম্ব সৰল ৰেখাএটা বস্তুৰ অৱস্থান-সময় লেখৰ নতি বা ঢালে (Slope of position-time graph) কি বুজায়?
A) ত্বৰণ
B) দ্ৰুতি বা বেগ
C) দূৰত্ব
D) বলএটা কণাৰ বেগ-সময় লেখচিত্ৰখন (v-t graph) যদি সময় অক্ষৰ সমান্তৰাল এখন সৰল ৰেখা হয়, তেন্তে কণাটোৰ ত্বৰণ কিমান?
A) স্থিৰ আৰু অশূন্য
B) শূন্য
C) ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা
D) ঋণাত্মকমন্থৰণ (Retardation বা ঋণাত্মক ত্বৰণ) বুজাবলৈ বেগ-সময় লেখৰ নতি (Slope) কেনেকুৱা হ’ব লাগিব?
A) ধনাত্মক
B) ঋণাত্মক
C) শূন্য
D) অসীম
সাধাৰণ আৰু ধাৰণামূলক প্ৰশ্ন (Conceptual & General Physics)
তলৰ কোনটো পৰিস্থিতি সম্ভৱ নহয়?
A) বস্তু এটাৰ বেগ শূন্য, কিন্তু ত্বৰণ অশূন্য।
B) বস্তু এটাৰ বেগ স্থিৰ, কিন্তু দ্ৰুতি পৰিৱৰ্তনশীল।
C) বস্তু এটাৰ দ্ৰুতি স্থিৰ, কিন্তু বেগ পৰিৱৰ্তনশীল।
D) বস্তু এটাৰ বেগ পূব দিশে, কিন্তু ত্বৰণ পশ্চিম দিশে।একোটা কণাৰ স্থানান্তৰ শূন্য হ’লে ই অতিক্ৰম কৰা দূৰত্ব:
A) অৱশ্যেই শূন্য হ’ব।
B) শূন্য হ’বও পাৰে বা নহ’বও পাৰে।
C) কেতিয়াও শূন্য হ’ব নোৱাৰে।
D) সদায় ঋণাত্মক হ’ব।কোনো বস্তুৰ গড় বেগ আৰু গড় দ্ৰুতিৰ মানৰ অনুপাত সদায়:
A) 1 তকৈ বেছি
B) 1 বা তাতকৈ কম ($\le 1$)
C) 1 ৰ সমানআকাশত উৰি থকা উৰাজাহাজ এখনৰ গতি হ’ল:
A) এক-মাত্ৰিক গতি (1D)
B) দ্বি-মাত্ৰিক গতি (2D)
C) ত্ৰি-মাত্ৰিক গতি (3D)
D) এটাও নহয়যদি কোনো বস্তুৰ বেগ $v = 10 + 2t$ হয়, তেন্তে বস্তুৰ গতিটো হৈছে:
A) অসুষম ত্বৰিত গতি
B) সুষম ত্বৰিত গতি
C) সুষম বেগৰ গতি
D) এটাও নহয়মুক্তভাৱে তললৈ পৰি থকা বস্তু এটাৰ ত্বৰণ (Acceleration due to gravity) তলৰ কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে?
A) পৃথিৱীৰ আকৰ্ষণ
B) বস্তুৰ ভৰ (Mass of the object)
C) স্থানৰ উচ্চতা
D) এটাও নহয়
উত্তৰমালা আৰু ব্যাখ্যা (Answer Key & Explanations)
B) স্থানান্তৰৰ মান দূৰত্বতকৈ কম বা সমান হ’ব পাৰে।
ব্যাখ্যা: পোন ৰেখাত দিশ সলনি নকৰাকৈ গ’লে স্থানান্তৰ $=$ দূৰত্ব হয়, অন্যথা দূৰত্ব সদায় স্থানান্তৰতকৈ ডাঙৰ হয়।
C) তাৎক্ষণিক দ্ৰুতি (Instantaneous speed)
ব্যাখ্যা: স্পীড’মিটাৰে গাড়ী এখনৰ ঠিক সেই মুহূৰ্তৰ দ্ৰুতি অৰ্থাৎ তাৎক্ষণিক দ্ৰুতি প্ৰদৰ্শন কৰে।
B) স্থানান্তৰ
ব্যাখ্যা: বেগ-সময় লেখৰ তলৰ কালিয়ে বস্তুটোৱে অতিক্ৰম কৰা স্থানান্তৰ (বা দূৰত্ব) বুজায় ($s = v \times t$)।
C) 1 : 3 : 5
ব্যাখ্যা: গেলিলিঅ’ৰ বিজোড় সংখ্যাৰ নিয়ম অনুসৰি, মুক্তভাৱে পৰা বস্তুৱে সমান সময়ৰ অন্তৰালত অতিক্ৰম কৰা দূৰত্বৰ অনুপাত ক্ৰমে ১, ৩, ৫, ৭... হয়।
A) বেগ শূন্য হয় কিন্তু ত্বৰণ শূন্য নহয়।
ব্যাখ্যা: সৰ্বোচ্চ বিন্দুত ক্ষন্তেকৰ বাবে বেগ $v = 0$ হয়, কিন্তু পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণীয় ত্বৰণ ($g$) তলৰ পিনে ক্ৰিয়া কৰিয়েই থাকে।
C) 5 m/s
ব্যাখ্যা: যিহেতু বেগ দুটা পৰস্পৰ লম্বভাৱে আছে, লব্ধ বেগ হ’ব $v = \sqrt{4^2 + 3^2} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5 \text{ m/s}$।
A) সময় অক্ষৰ সমান্তৰাল সৰল ৰেখা
ব্যাখ্যা: বস্তু স্থিৰ থাকিলে সময় বাগৰি যাব কিন্তু বস্তুৰ অৱস্থান (position) সলনি নহয়। গতিকে ই এখন সমান্তৰাল ৰেখা হ’ব।
B) দ্ৰুতি বা বেগ
ব্যাখ্যা: অৱস্থান-সময় লেখৰ ঢাল |
B) শূন্য
ব্যাখ্যা: বেগ-সময় লেখ সমান্তৰাল হোৱাৰ অৰ্থ হ’ল বেগ স্থিৰ হৈ আছে। বেগ সলনি নহ’লে ত্বৰণ শূন্য হয়।
B) ঋণাত্মক
ব্যাখ্যা: মন্থৰণ মানে বেগ ক্ৰমাৎ কমি যোৱা। গতিকে লেখৰ ঢাল তলৰ পিনে নামিব, অৰ্থাৎ নতি ঋণাত্মক হ’ব।
B) বস্তু scenario ৰ বেগ স্থিৰ, কিন্তু দ্ৰুতি পৰিৱৰ্তনশীল।
ব্যাখ্যা: বেগ হ’ল ভেক্টৰ ৰাশি। বেগ স্থিৰ থকা মানে মান (দ্ৰুতি) আৰু দিশ দুয়ো স্থিৰ থকা। গতিকে বেগ স্থিৰ থাকিলে দ্ৰুতি কেতিয়াও সলনি হ’ব নোৱাৰে।
B) শূন্য হ’বও পাৰে বা নহ’বও পাৰে।
ব্যাখ্যা: যদি বস্তু এটাই যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি পুনৰ একে ঠাইলৈ ঘূৰি আহে, তেন্তে স্থানান্তৰ শূন্য হয় কিন্তু দূৰত্ব শূন্য নহয়। কিন্তু বস্তু খোজেই কঢ়া নাই, তেন্তে দুয়ো শূন্য হ’ব।
13. B) 1 বা তাতকৈ কম
ব্যাখ্যা: স্থানান্তৰ সদায় দূৰত্বতকৈ কম বা সমান হয়।
14. C) ত্ৰি-মাত্ৰিক গতি (3D)
ব্যাখ্যা: আকাশত উৰি থকা বস্তু এটাৰ অৱস্থান বুজাবলৈ তিনিটা অক্ষ (X, Y, Z) ক্ৰমে দৈৰ্ঘ্য, প্ৰস্থ আৰু উচ্চতাৰ প্ৰয়োজন হয়।
15. B) বস্তুৰ ভৰ (Mass of the object)
ব্যাখ্যা: মাধ্যাকৰ্ষণীয় ত্বৰণ g ৰ মান বস্তুৰ ভৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। বতাহৰ বাধা নাথাকিলে এটা গধুৰ বস্তু আৰু এটা পাতল বস্তু একেলগে মাটিত পৰিব।