Physics Syllabus
Class -12
গোট ১: স্থিতি-বিদ্যুৎ (Unit I: Electrostatics)
অধ্যায় ১: বিদ্যুৎ আধান আৰু ক্ষেত্ৰ (Electric Charges and Fields)
বিদ্যুৎ আধান আৰু আধানৰ সংৰক্ষণশীলতা নীতি।
কুলম্বৰ সূত্ৰ (দুটা বিন্দু আধানৰ মাজৰ বল), বহুতো আধানৰ মাজৰ বল, উপৰিপাতন নীতি (Superposition principle) আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন আধান বিতৰণ।
বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ, বিন্দু আধানৰ বাবে বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ আৰু বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰ।
দ্ব মেৰু (Electric dipole), দ্ব মেৰুৰ বাবে বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ আৰু সুষম বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰত দ্ব মেৰুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা টৰ্ক (Torque)।
বিদ্যুৎ ফ্লাক্স (Electric flux), গাউছৰ উপপাদ্যৰ বিবৃতি আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োগ:
অসীম দৈৰ্ঘ্যৰ পোন পৰিবাহী তাৰৰ বাবে বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ।
আহিত অসীম সমতল চাদৰৰ বাবে বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ।
আহিত পাতল গোলাকাৰ খোলাৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ।
অধ্যায় ২: স্থিতি-বৈদ্যুতিক বিভৱ আৰু ধাৰকত্ব (Electrostatic Potential and Capacitance)
স্থিতি-বৈদ্যুতিক বিভৱ আৰু বিভৱ প্ৰভেদ।
বিন্দু আধান, দ্ব মেৰু আৰু আধান প্ৰণালীৰ বাবে স্থিতি-বৈদ্যুতিক বিভৱ।
সমবিভৱ পৃষ্ঠ (Equipotential surfaces)।
দুটা বিন্দু আধানৰ প্ৰণালী আৰু বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰত থকা দ্ব মেৰুৰ স্থিতিধাতু শক্তি।
পৰিবাহী, অপৰিবাহী, পৰিবাহীৰ ভিতৰৰ মুক্ত আধান আৰু বদ্ধ আধান।
পৰাবিদ্যুৎ (Dielectrics) আৰু বৈদ্যুতিক মেৰুকৰণ (Polarization)।
ধাৰক আৰু ধাৰকত্ব, ধাৰকৰ শ্ৰেণী আৰু সমান্তৰাল সজ্জা।
সমান্তৰাল পাত ধাৰকৰ ধাৰকত্ব (পাতৰ মাজত মাধ্যম থকা আৰু নথকা অৱস্থাত)।
ধাৰকত সঞ্চিত শক্তি।
গোট ২: প্ৰৱাহ বিদ্যুৎ
(Unit II: Current Electricity)
অধ্যায় ৩: প্ৰৱাহ বিদ্যুৎ (Current Electricity)
বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ, ধাতৱ পৰিবাহীৰ মাজেৰে আধানৰ প্ৰৱাহ।
অপবাহ বেগ (Drift velocity), গতিশীলতা (Mobility) আৰু বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সৈতে ইহঁতৰ সম্পৰ্ক।
অ’মৰ সূত্ৰ আৰু বৈদ্যুতিক ৰোধ।
ৰোধকৰ শ্ৰেণী আৰু সমান্তৰাল সজ্জা।
V-I বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ লেখ (ৰৈখিক আৰু অৰৈখিক)।
বৈদ্যুতিক শক্তি আৰু ক্ষমতা, বৈদ্যুতিক ৰোধকতা আৰু পৰিবাহিতা।
ৰোধৰ উষ্ণতা নিৰ্ভৰশীলতা।
কোষৰ আভ্যন্তৰীণ ৰোধ, বিভৱ প্ৰভেদ আৰু কোষৰ বিদ্যুৎ চালক বল (emf)।
কোষৰ শ্ৰেণী আৰু সমান্তৰাল সজ্জা।
কাৰ্ছফৰ সূত্ৰ আৰু ইয়াৰ সৰল প্ৰয়োগ, হুইটষ্ট’ন ব্ৰীজ (Wheatstone bridge)।
গোট ৩: প্ৰৱাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া আৰু চুম্বকত্ব
(Unit III: Magnetic Effects of Current and Magnetism)
অধ্যায় ৪: গতিশীল আধান আৰু চুম্বকত্ব (Moving Charges and Magnetism)
চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ ধাৰণা আৰু ওৱেৰষ্টেডৰ পৰীক্ষা।
বায়’ট-চাভাৰ্টৰ সূত্ৰ আৰু বৃত্তাকাৰ লুপৰ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰয়োগ।
এম্পিয়াৰৰ প্ৰদিক্ষণ সূত্ৰ আৰু অসীম দৈৰ্ঘ্যৰ পোন তাৰৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰয়োগ।
পোন ছ’লেনইড (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
সুষম চুম্বক আৰু বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰত গতিশীল আধানৰ ওপৰত বল।
সুষম চুম্বক ক্ষেত্ৰত বিদ্যুৎবাহী পৰিবাহীৰ ওপৰত বল।
দুখন সমান্তৰাল বিদ্যুৎবাহী পৰিবাহীৰ মাজৰ বল আৰু 'এম্পিয়াৰ'ৰ সংজ্ঞা।
সুষম চুম্বক ক্ষেত্ৰত বিদ্যুৎবাহী লুপে অনুভৱ কৰা টৰ্ক।
বিদ্যুৎবাহী লুপ এটা চুম্বকীয় দ্ব মেৰু হিচাপে আৰু ইয়াৰ চুম্বকীয় ভ্ৰামক।
চল-কুণ্ডলী গেলভানোমিটাৰ—ইয়াৰ প্ৰৱাহ সুবেদিতা আৰু ইয়াক এমিটাৰ বা ভল্টমিটাৰলৈ কৰা ৰূপান্তৰ।
অধ্যায় ৫: চুম্বকত্ব আৰু পদাৰ্থ (Magnetism and Matter)
দণ্ড চুম্বক আৰু সমতুল্য ছ’লেনইড হিচাপে দণ্ড চুম্বক (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
দণ্ড চুম্বকৰ অক্ষীয় আৰু লম্ব অক্ষত চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাবল্য (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
সুষম চুম্বক ক্ষেত্ৰত দণ্ড চুম্বকৰ ওপৰত টৰ্ক (কেৱল গুণগত ধাৰণা) আৰু চুম্বক ক্ষেত্ৰৰেখা।
পদাৰ্থৰ চুম্বকীয় ধৰ্ম: ডায়া-, পেৰা- আৰু ফেৰ’-চুম্বকীয় পদাৰ্থৰ উদাহৰণসহ বৰ্ণনা।
পদাৰ্থৰ চুম্বকীকৰণ (Magnetization)।
গোট ৪: বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ আৰু পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ
(Unit IV: Electromagnetic Induction and Alternating Currents)
অধ্যায় ৬: বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ (Electromagnetic Induction)
বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ, ফেৰাডেৰ সূত্ৰসমূহ।
আৱিষ্ট বিদ্যুৎ চালক বল (EMF) আৰু আৱিষ্ট প্ৰৱাহ।
লেঞ্জৰ সূত্ৰ (Lenz's Law)।
স্ব-আৱেশ (Self-induction) আৰু ইটো-সিটোৰ মাজৰ আৱেশ (Mutual induction)।
অধ্যায় ৭: পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ (Alternating Current)
পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ, পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ/বিভৱৰ সৰ্বোচ্চ আৰু গড় বৰ্গমূল (RMS) মান।
প্ৰতিঘাত (Reactance) আৰু প্ৰতিৰোধ (Impedance)।
LCR শ্ৰেণী বৰ্তন (কেৱল ফেজৰ পদ্ধতি) আৰু অনুণাদ (Resonance)।
পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ বৰ্তনত ক্ষমতা, ক্ষমতা গুণক (Power factor) আৰু ক্ষমতাহীন প্ৰৱাহ (Wattless current)।
AC ডায়নাম’ (Generator) আৰু ট্ৰান্সফৰ্মাৰ।
গোট ৫: বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগ
(Unit V: Electromagnetic Waves)
অধ্যায় ৮: বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগ (Electromagnetic Waves)
সৰণ প্ৰৱাহৰ (Displacement current) প্ৰাথমিক ধাৰণা।
বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগ, ইহঁতৰ ধৰ্ম আৰু তিৰ্যক প্ৰকৃতি (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় বৰ্ণালী (ৰেডিঅ' তৰংগ, মাইক্ৰ'ৱেভ, অৱলোহিত, দৃশ্যমান, অতিবেঙুনীয়া, এক্স-ৰশ্মি, গামা ৰশ্মি) আৰু ইহঁতৰ ব্যৱহাৰ।
গোট ৬: আলোকবিজ্ঞান
(Unit VI: Optics)
অধ্যায় ৯: ৰশ্মি আলোকবিজ্ঞান আৰু আলোকীয় সঁজুলি (Ray Optics and Optical Instruments)
ৰশ্মি আলোকবিজ্ঞান: পোহৰৰ প্ৰতিফলন, গোলাকাৰ দাপোন আৰু দাপোনৰ সূত্ৰ।
পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ, পূৰ্ণ আভ্যন্তৰীণ প্ৰতিফলন আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োগ, অপটিকেল ফাইবাৰ (Optical fibers)।
গোলাকাৰ পৃষ্ঠত প্ৰতিসৰণ, লেন্ছ, পাতল লেন্ছৰ সূত্ৰ, লেন্ছ নিৰ্মাতাৰ সূত্ৰ (Lens maker's formula)।
আৱৰ্ধন (Magnification), লেন্ছৰ ক্ষমতা আৰু সংস্পৰ্শত থকা পাতল লেন্ছৰ সংযোগ।
প্ৰিজমৰ মাজেৰে পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ।
আলোকীয় সঁজুলি: অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ আৰু দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ (প্ৰতিফলক আৰু প্ৰতিসৰক) আৰু ইহঁতৰ আৱৰ্ধন ক্ষমতা।
অধ্যায় ১০: তৰংগ আলোকবিজ্ঞান (Wave Optics)
তৰংগাগ্ৰ (Wave front) আৰু হাইগেনছৰ নীতি।
হাইগেনছৰ নীতি ব্যৱহাৰ কৰি সমতল পৃষ্ঠত সমতল তৰংগৰ প্ৰতিফলন আৰু প্ৰতিসৰণৰ প্ৰমাণ।
পোহৰৰ ব্যতিচাৰ (Interference), য়াঙৰ দুটা ফাটৰ পৰীক্ষা (Young's double slit experiment) আৰু পটিৰ বহলতাৰ ৰাশিমালা (ইয়াত কোনো প্ৰমাণ বা ডেৰিভেচনৰ প্ৰয়োজন নাই, কেৱল অন্তিম সূত্ৰটোহে লাগিব)।
সুসংগত উৎস (Coherent sources) আৰু পোহৰৰ সুস্থিৰ ব্যতিচাৰ।
এটা ফাটৰ বাবে পোহৰৰ অপৱৰ্তন (Diffraction), কেন্দ্ৰীয় উচ্চিষ্টৰ বহলতা (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
গোট ৭: বিকিৰণ আৰু পদাৰ্থৰ দ্বৈত প্ৰকৃতি
(Unit VII: Dual Nature of Radiation and Matter)
অধ্যায় ১১: বিকিৰণ আৰু পদাৰ্থৰ দ্বৈত প্ৰকৃতি (Dual Nature of Radiation and Matter)
বিকিৰণৰ দ্বৈত প্ৰকৃতি, আলোক-বৈদ্যুতিক ক্ৰিয়া (Photoelectric effect), হাৰ্টজ আৰু লেনাৰ্ডৰ পৰীক্ষা।
আইনষ্টাইনৰ আলোক-বৈদ্যুতিক সমীকৰণ—পোহৰৰ কণা ধাৰণা।
আলোক-বৈদ্যুতিক ক্ৰিয়াৰ পৰীক্ষামূলক অধ্যয়ন।
পদাৰ্থ তৰংগ—কণাৰ তৰংগ ধৰ্ম, ডি-ব্ৰগ্লীৰ সম্পৰ্ক (de-Broglie relation)।
গোট ৮: পৰমাণু আৰু নিউক্লিয়াছ
(Unit VIII: Atoms and Nuclei)
অধ্যায় ১২: পৰমাণু (Atms)
আলফা-কণাৰ প্ৰকীৰ্ণন পৰীক্ষা, ৰাডাৰফৰ্ডৰ পৰমাণু আৰ্হি।
ব’ৰৰ পৰমাণু আৰ্হি (Bohr model), হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ বাবে ব’ৰৰ আৰ্হি।
n-তম কক্ষপথৰ ব্যাসাৰ্ধ, ইলেকট্ৰনৰ বেগ আৰু শক্তিৰ ৰাশিমালা।
হাইড্ৰ’জেন বৰ্ণালী (কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
অধ্যায় ১৩: নিউক্লিয়াছ (Nuclei)
নিউক্লিয়াছৰ গঠন আৰু আকাৰ, নিউক্লীয় বল (Nuclear force)।
ভৰ-শক্তিৰ সম্পৰ্ক (E=mc^2), ভৰ ত্ৰুটি (Mass defect)।
প্ৰতি নিউক্লিয়নৰ বন্ধন শক্তি (Binding energy per nucleon) আৰু ভৰ সংখ্যাৰ সৈতে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন।
নিউক্লীয় বিভাজন (Nuclear fission) আৰু নিউক্লীয় সংযোজন (Nuclear fusion)।
গোট ৯: ইলেকট্ৰনিক সঁজুলিসমূহ
(Unit IX: Electronic Devices)
অধ্যায় ১৪: অৰ্ধপৰিবাহী ইলেকট্ৰনিক্স: পদাৰ্থ, সঁজুলি আৰু সৰল বৰ্তনীবোৰ
কঠিন পদাৰ্থৰ শক্তি পটি বা বেণ্ড (পৰিবাহী, অপৰিবাহী আৰু অৰ্ধপৰিবাহীৰ কেৱল গুণগত ধাৰণা)।
সহজ বা অন্তৰ্জাত অৰ্ধপৰিবাহী (Intrinsic) আৰু বহিৰ্জাত অৰ্ধপৰিবাহী (Extrinsic: p-টাইপ আৰু n-টাইপ)।
p-n সংযোগ (p-n junction), অৰ্ধপৰিবাহী ডায়’ড আৰু ইয়াৰ সম্মুখৱৰ্তী তথা বিপৰীতমুখী বায়াহৰ (Forward and reverse bias) I-V বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ লেখ।
ডায়’ডৰ ব্যৱহাৰ: ঋজুকাৰক বা ৰেক্টিফায়াৰ (Rectifier) হিচাপে ডায়’ডৰ প্ৰয়োগ।